De druktechnische filatelie probeert het in één groot verband te brengen van allerlei zaken die door filatelisten vaak afzonderlijk worden bestudeerd. Sommigen verzamelen alleen papiersoorten, anderen alleen drukdatums danwel paneel-nummers. Uit het oog wordt evenwel vaak verloren dat elk zegel, elke emissie een eigen ontstaans-geschiedenis kent waarbij nieuwe technieken worden geintroduceerd, nieuwe papiersoorten en nieuwe drukvormen aangemaakt. De chronologie lijkt rechtlijnig, maar soms wordt in de drukkerij teruggegrepen naar eerder gebruikt papier, eerder aangemaakte drukvormen e.d. Wie alleen maar let op het voor de eerste keer voorkomen van een bepaalde soort papier of op het in gebruik nemen van een bepaalde drukpers versimpelt de druktechnische geschiedenis op onverantwoorde wijze en doet eigenlijk niet veel meer dan het gebied rijp maken voor de 'vakjesvullers' die in feite totaal geen interesse hebben voor druktechniek, maar desondanks op de buitenstaander de indruk weten te maken van een 'expert' te zijn.

Het moge duidelijk zijn dat bij de bestudering van de Emissie Velghe hier iets meer verlangd wordt van mijn lezers!

In de hiervoorliggende studie is dankbaar gebruik gemaakt van de kennis, het materiaal en het voortdurend groeiend inzicht van 2 'grijze' eminenties in de Belgische moderne filatelie: Paul de Cocker en Eric Mesdagh.

Philately by printing methods is trying to integrate all fields that philatelists usually study in itself. Some collect stamps by types of paper, or by printing dates or by cylinder and pane numbers. Quite often they forget that each stamp, each issue has its own history of printing whereby new technologies had been introduced, new types of paper or new printing cylinders or plates had been made. The chronology may seem linear, but in the Printing Works not rarely does one re-use old methods or old stocks of paper. Who only cares for the first time a certain printing press has been introduced or a type of paper is rather simplifying the printing history in a careless way and paves the way for the pre-formatted album 'philatelists', who nevertheless can make an impression on the outside world of being great 'experts'.

Let it be clear that by studying the Velghe Issue this way a wee bit more is to be demanded of my readers!

The study couldn't have been made without a gratefully leaning on the knowledge, collections and ever increasing insight of the 2 'grey' eminencies of Belgium Modern Philately: Paul de Cocker and Eric Mesdagh.

June 12th, 2013 - Eric Mesdagh - My He Rest in Peace

De Belgische langlopende frankeerseries met de beeltenis van de koning vertonen enige golfbewegingen. Eén van die golven is het gebruik van de beide diepdrukprocédé's:

Een volgende emissie in rasterdiepdruk zou weer voor de hand liggen. Zoals blijkt dit keer maar ten dele. In 1981 werd een begin gemaakt met de vervanging van de Koning Boudewijn zegels ontwerp Elström en de hoge waarden ontwerp de Bast. De zegels naar ontwerp van Jean de Bast [50 en 100F] waren immers ook in de Elström periode niet vervangen, in tegendeel ze werden zo af toe bijgedrukt. Het is dan ook niet zo vreemd dat als eerste waarden naar ontwerp van Anne Wiśniewska-Velghe de drie hoge waarden Boudewijn met bril: 50, 65, en 100F verschenen op 5 november 1981. De drie zegels werden gedrukt in staaldiepdruk gecombineerd met rasterdiepdruk op de GOEBEL-2 pers. De staaldiepdruk-cylinders omvatten 6 loketvellen van 6x5. De gravure van de beeltenis van Koning Boudewijn is uitgevoerd door Jean de Vos. De cylinders voor rasterdiepdruk werden conventioneel vervaardigd met een kruisraster [rastermaat R80] bij Ets. Malvaux. De zegels zijn in postzegelformaat 2.

The Belgian definitives with the Royal Effigy tend to follow a wave. One wave is the useof printing methods:

It would have been very likely to have the next issue in photogravure. However, it happened only partially. In 1981 the Royal Effigy stamps designed by Elström (and De Bast) were to be replaced. The high values designed by Jean de Bast [50 and 100F] hadn't been replaced during the Elström period - on the contrary, they were reprinted occasionally. So the first new stamps designed by Anne Wiśniewska-Velghe were the 3 high values (the King bearing spectacles): 50, 65, and 100F issued by November 5th, 1981. They were printed in a combination of photogravure and recess on the Goebel-2 rotary-press. The steel-engraved cylinders contained 6 counter-sheets of 6x5. Jean de Vos did the engraving for the very effigy. The monocoloured background was prepared [etched] by Ets. Malvaux using a traditional cross-screen [gauge R80] for photogravure. The stamps-size was size 2.

Vanaf 15 november 1982 verschenen de lage waarden, Koning Boudewijn zonder bril, in postzegelformaat 1. En hier weer een voorbeeld van een golfbeweging:

Ook bij de lage waarden verschillende volgordes "België" en "Belgique".

From November 15th, 1982 onwards the lower values appeared. All bearing the effigy of King Baldwin without spectacles in stamp size 1. And here we have another wave:

Again, in the lower values we see the alternation of "België" and "Belgique".

De zegels zijn in [1-kleuren] rasterdiepdruk gedrukt op de GOEBEL's. Alle waarden op de Goebel-2, de 10F en de 20F ook op de Goebel-1. De cylinders omvatten 2 loketvellen van 10x5, en zijn niet meer bij Ets. Malvaux vervaardigd doch bij Ets. de Schutter volgens de half-autotypisch electromechanische manier m.b.v. de Helio Klischograph van Hell. De rasterputjes [of -napjes] zijn niet meer geëtst maar gegraveerd, en hebben een enigszins langgerekte vorm. De "ruiten" van de rasterputjes zijn liggend.

The stamps have been printed in monocoloured photogravure on the GOEBEL presses. All values on the second GOEBEL, the 10F and the 20F also on the first GOEBEL. The cylinders comprise 2 counter-sheets of 10x5 and were no longer prepared by Ets. Malvaux but by Ets. de Schutter using the semi-autotypical electromechanical engraving of the Hell Helio Klischograph. The screen-dots are no longer etched, but engraved and have a more or less rhomboid shape. The rhomboids are sideways.

Het autotypische is in eerste instantie gelegen aan het feit dat de rasternapjes niet meer alleen diepte-variabel zijn maar ook oppervlakte-variabel.

Veel belangrijker als kenmerkend onderscheid met de traditoneel geëtste cyliinder is het feit dat de 2x50 zegelbeelden niet meer alle verschillend zijn doch dat bepaalde rasterpatronen herhaald worden.

De eerste studie ter wereld naar zulke rasterpunt verdelingen is uitgevoerd door Eric Mesdagh in zijn werk over de emissie Velghe:

"Eerste monografie naar het bestaan van conventionele [chemische] drukcilinders en elektromechanische drukcilinders half-autotypische rasterdiepdruk [heliogravure]. Drukcilinders aangewend bij het afdrukken van postzegels met de beeltenis van zijne Majesteit de Koning type Velghe door de eerste GOEBEL en de tweede GOEBEL drukpers". [Zottegem Oktober 1989]

Verderop gaan we wat dieper op deze materie in.

What is autotypical about it is that the screen-dots are not only variable in depth but also in surface.

Much more important is that the 2x50 stamps are no longer all different - asto the pattern of the dots - but the fact that several screen-patterns are repeating.

The first philatelic study ever made on the screen-dot distribution was made by Eric Mesdagh in his work on the Velghe issue:

"The first monograph devoted to the existance of traditionally (chemically) prepared photogravure cylinders and the electromechanically made semi-autotypical successors. These cylinders were applied in printing the stamps bearing the Royal Effigy of King Baldwin in the design made by Velghe and printed on the first and second GOEBEL presses" [Zottegem October1989].

Further on we'll deal with this matter more profoundly.

In 1984 werden de hoge waarden vervangen door een soortgelijk ontwerp ook hier zonder bril. Postzegelformaat 2 net als de 3 hoge waarden met bril. De staaldiepdruk-cylinders omvatten 6 loketvellen van 6x5, te gebruiken op de GOEBEL's. De plaatdruk werd gecombineerd met 2-kleuren rasterdiepdruk. Cylinders net als bij de lage waarden vervaardigd bij Ets. de Schutter volgens hetzelfde procédé. De "ruiten" van de rasterputjes zijn staand wat betreft de ondergrond en liggend wat betreft de tekst. De beeltenis van Koning Boudewijn zelf is in plaatdruk uitgevoerd. Gravure bij deze versie van Carlo Leclerqz.

In 1990 verscheen bij het jubileum van Koning Boudewijn eerst een 14F naar ontwerp van Michel Olijff, in 4-kleuren rasterdiepdruk, waarvan gedacht werd dat dit type de Velghe's zou vervangen. Dit bleek slechts een tijdelijke vervanging. Pas op 1 april 1992, bij de tariefsverhoging, verscheen de eerste waarde uit een nieuwe frankeerserie Koning Boudewijn met bril, naar ontwerp van Michel Olijff, in 1-kleuren rasterdiepdruk: 15F. Op 3 augustus verscheen de volgende waarde: 28F. De hogere waarden werden ook aangekondigd en de 100F verscheen op 12 september 1992. Hiermede werd duidelijk het einde van de Velghe's ingeluid, al zouden van enkele waarden: 20, 25, 30, 50, en 200F nog enkele oplagen in het oude type blijven verschijnen.

In 1984 the high values were replaced by a similar design - this time without spectacles. Stamp size 2 like the previous 3 high values with spectacles. The steel-engraved cylinders comprise 6 counter-sheets of 6x5, meant for the GOEBEL's. Recess was combined with 2-coloured photogravure. The photogravure cylinders were prepared by Ets. de Schutter, just like the lower values, using the electromechanical engraving process.. The rhomboids of the screen-holes are upright for the background colour and sideways for the text. The effigy of King Baldwin itself was made in recess with the engraving done by Carlo Leclerqz this time.

In 1990 at the occasion of King Baldwin Jubilee a 14F stamp appeared design by Michel Olyff and printed in 4-colour photogravure. It was thought that this design would supersede the Velghe design. But it turned out only a temporary replacement. Only on April, 1st, 1992 - accompanying the raise of rates - the first value of the new definitive set depicting King Baldwin with spectacles would appear - a 15F designed by Michel Olyff but in monocolour photogravure. On August 3rd, 1992 the next value appeared - 28F. Further values were announced, and the 100F was issued on September 12th, 1992. This was clearly the end of the Velghe's, but several values would be reprinted for some time now like the 20, 25, 30, 50 and 200F.

De aanmaak van de cylinders gebeurde van begin af aan met behulp van de Hell Helio Klischograph. Mesdagh suggereert in zijn boek dat in eerste instantie de cylinders voor de 10F nog op de traditionele wijze zouden zijn vervaardigd. Hij ontdekte namelijk dat in het algemeen het rasterpatroon van de 1e, 3e, en 5e rij van zowel "1" als "2" vel precies gelijk waren, en eveneens dat de opbouw van de punten van de 2e en 4e rij op de punt nauwkeurig gelijk waren.

Terecht zou gesproken kunnen worden van 2 tekeningen! Alleen er zijn enkele uitzonderingen: bij de 10F was het niet mogelijk een om de andere rij gelijk zijn van het rasterpatroon te vinden, en bij vroege oplages van de 20F is het patroon bij het 1e zegel van het "1" vel anders dan dat van het "2" vel. De conclusie dat het bij de 10F en 20F nog om traditioneel vervaardigde cylinders gaat is misschien iets te voorbarig. Bij het aanbrengen van een raster op de cylinder volgens de oude methode is het gewoon onmogelijk dat het rasterpatroon van een enkel zegel zich in horizontale [of verticale] richting herhaalt.

Bij de 10F is weliswaar geen sprake van enige repetitie in de verticale richting, in horizontale richting wel [met name in de eerste zegelrij waar een puntwolk in de 2e "G" zit, bij zowel "1" als "2" vel!].

De oplossing kan redelijk eenvoudig zijn geweest: uitgangspunt voor de scanner van Hell is niet een los zegelbeeld doch een verticaal paar resp. een verticale strip van 5 [10F]. Voor de 10F zijn tot dus ver 2 cylinders ontdekt. De eerste welke net een week in gebruik is geweest heeft niet bovengenoemde puntwolk in de 2e "G".

Overigens is van deze cylinder te weinig materiaal voorhanden om repetitie in horizontale richting aan te tonen. Dan wel het ontbreken daarvan aan te tonen. In het gedeelte over de 10F zelf komen we er nog uitvoerig op terug!

Hetzelfde geldt voor de 20F. Bij latere oplagen [september 1985] is duidelijk het verspringen van de rijen te zien, en is het rasterpatroon binnen de rij gelijk. Een verticaal paar gescand dus! Voor de oplagen uit maart 1984 geldt hetzelfde als bij de allereerste cylinder van de 10F. Te weinig materiaal. Als horizontaal wel repetitie aantoonbaar is dan is misschien een verticale strip van 11 uitgangspunt geweest?

The production of cylinders is supposed to have been by means of the Hell Helio Klischograph from the very beginning. Mesdagh suggests in his book that the cylinders of the 10F might have been made tradtionally by ways of etching. He discovered that in general the screen-dot pattern of the 1st, 3rd and 5th row is equal, and is the pattern of the 2nd and 3th row, both in the "1" pane as in the "2" pane.

We may even say that there are 2 different types! A small complication lies in the fact that there are exceptions: there is no alternation of rows for the 10F as to this screen-dot pattern, and also early printings of the 20F show the 1st stamp of the "1" pane different from that of the "2"pane! A conclusion for traditionally made cylinders for these 10F and 20F? In the traditional method of etching it is simply impossible to find a repeating pattern nor horizontally nor vertically.

In the 10F there is no repeating in the vertical direction, there is the horizontal direction. Look at the first row with the cloud of dots in the 2nd "G" - in both panes - "1" and "2".

The solution might be quite simple. The scanner's origin is not a sinlge stamp design but a vertical pair or strip of 5 [10F]. The 10F is known to have originated from 2 cylinders. The first cylinder has been in use for just a week and had the cloud of dots in the 2nd "G".

However, we do not have enough material of stamps belonging to this first cylinder to conclude to a horizontal repeating of patterns. Nor to decide that it wasn't like that. In the chapter on the 10F itself we'll return to this subject!

The same goes for the 20F. In later printings [september 1985] we clearly see the alternation of the rows, and the scree-pattern is equal within the row. Thus, a vertical scanned pair! For all printiings in March 1984, the same problem is present as to the very first cylinder of the 10F. We do not have enough matertial. Should we be able to present a horizontal repeating, then we might consider a vertical origin of 11 stamps?

Theoretisch is het met behulp van Hell mogelijk om stukken beeld op te slaan en weer bij de aanmaak van een volgende cylinder te gebruiken. Zaken als randbedrukking komen daarvoor in aanmerking.

Ook kan gedacht worden aan de beeltenis van Koning Boudewijn zonder de waarde aanduiding. Volstaan zou dan kunnen worden met slechts twee beelden: met "België-Belgique" en met "Belgique-België". Aan de hand van het zegelmateriaal kan geconcludeerd worden dat dit in het algemeen niet is gebeurd behalve bij de 30 en 40F.

Voor deze twee waarden is het rasterpatroon [afgezien van de waarde] exact gelijk!! Dat het bij de andere waarden niet het geval is valt te verklaren uit het feit dat het meestal om tariefswijzigingen ging waarbij de volgorde van landsnamen tevens omdraaide [10, 11, 12, 13, 14 resp. 22, 23 = 24 beide FN, 25]. De 30 en 40F zijn vrij snel achter elkaar geintroduceerd in 1984, net als de 15 en 20F [drukdatums liggen zelfs binnen een maand van elkaar]. De 15 en 20F echter hebben wel dezelfde volgorde van landsnamen maar niet een gelijk rasterpatroon!

It should be possible - theoretically - to store in the Hell machine the images and use them for a next cylinder. Most likely this was the case for sheet markings.

What might be possible is that the effigy of King Baldwin without value was the original base. Only 2 images would suffice then: with "België-Belgique" and with "Belgique-België". A closer look to the material shows that this did not happen, apart from maybe the 30F and the 40F.

For these 2 values the screen-pattern is - not counting the value - exact! Why this is not the case for the other values may be explained out of the circumstances of frequent changes of postage rates where always the orderof the country name changed [10, 11, 12, 13, 14 resp. 22, 23 = 24 both FN , 25]. The 30F and the 40F got introduced in 1984 pretty quickly one after the other. Just like the 15F and the 20F [dates of printing within one month!]. Nevertheless, the 15F and the 20F may have the same order of country names but the screen-pattern is quite different.

Om even wat spraakverwarring wegnemen moeten we een onderscheid gaan maken:

• kenmerken die niet tot de eigenlijke tekening behoren, maar wel in het reproductie-proces zijn meegegaan. We vinden vaak losse rasterpunten danwel groepjes van rasterpunten die niet thuis horen in de beeltenis en de bijbehorende tekst, maar wel in elke rij aanwezig zijn - net iets verschillend afhankelijk van of onpaar of paar. Deze zijn niet her-traceerbaar. Met niet her-traceerbaar wordt bedoeld dat kenmerken er al in zitten vanaf het begin van de cylinder, dat alle rasterpunten aanwezig waren en tevens over de gehele breedte van de rij repeteren. Dan moeten ze ontstaan zijn vanuit het reproductie-procédé van de Klischograph.
• kenmerken die her-traceerbaar zijn in de zin dat - soms zeer minieme - kenmerken pas in de loop der tijd opduiken. Hebben we een veldeel met drukdatum en een bepaald kenmerk dan is het raadzaam om bij vroegere datums naar dezelfde positie te kijken of dat kenmerk al aanwezig was. Kortom, her-traceren!

De niet her-traceerbare kenmerken zijn bij de beschrijving van alle andere zegelwaarden zeer belangrijk bij de vaststelling om hoeveel gebruikte cylinders het gaat.

En dan nog hebben we rekening te houden met de echt her-traceerbare kenmerken die dan wel cylinder-positie gebonden zijn en dus niet zich herhalen!

In order to avoid misunderstandings it is necessary to point out the difference in characteristiscs

• characteristics that are not re-traceable, although they don't belong to the original design they went through the reproduction process. Finding extra dots that don't belong to the design and are present in the whole row - in fact the same characteristics in all odd rows or in all even rows - should originate from the original design. Usually there are only minor differences between a (group of) dot(s) in the odd row or the even row. Characteristics that are not re-traceable and have been there from the beginning. All screen-dots were present and normally repeat themselves horizontally. They originate from the very Hell Helio Klischograph process.
• re-traceable characteristics that may only appear after some time (however most of them are there from the beginning) - usually they are very tiny - and should we have found some than we should be looking out for sheets with an earlier date to trace-back that characteristic. Hence, re-traceing!

The non-retraceable characteristics tell us when a new cylinder was produced.

Apart from these dots we should take care of the re-traceable characteristics that won't repeat at all!

De Velghe zegels zijn niet meer in rollen vervaardigd noch in automaat-boekjes. De FRAMA-automaten hadden dat terrein al overgenomen. Ook de "B" en "M" zegels waren niet meer in gebruik. Toch vinden we de Wiśniewska-Velghe zegels in postzegelboekjes terug. De 12F is ook nog verkrijgbaar geweest in postzegelboekjes [uitgifte 24.09.1984] met 10 zegels uit loketvellen gemaakt, twee verschillende omslag teksten:

None of the Velghe stamps have been made especially for coils or booklets. Already the FRAMA automates had conquered that field. Also the "B" and "M" stamps had gone out of use. Still we find the Wiśniewska-Velghe stamps in stamp booklets. The 12F has been made availabe in booklets [issued 24.09.1984] containing 10 stamps torn from counter sheets. There were 2 different kinds of texts on the covers of the booklets.

De 13F ook nog in postzegelboekjes [uitgifte 22.09.1986] met 10 zegels uit loketvellen gemaakt, omslag tekst: Taxipost.

The 13F appeared also in booklets [issued22.09.1986] containing 10 stamps torn form counter sheets, the cover bearing the text: Taxipost.

De 10, 11, 12, 13 en 14F waren de zegels nodig voor het binnenlandse briefpost-tarief laagste gewichtsklasse achtereenvolgens per: 15.04.1982, 15.04.1983, 01.02.1984, 01.03.1986, en 15.01.1990.

Vanaf 01.02.1984 liepen ook de zegels voor de buitenlandse brief min of meer gelijk op: 22, 23, 24, en 25F, achtereenvolgens per 01.02.1984, 01.03.1985, 01.04.1986, en 15.01.1990.

Behalve bij de 10F [in 1985, 1987-89] werden bovengenoemde waarden niet buiten de tariefsperiode aangemaakt.

In de eerste helft van 1984 werden de 15, 30 en 50F [26 maart], en 20, 40 en 100F [12 juni] geintroduceerd. Afgezien van de 15F werden deze waarden nog regelmatig bijgedrukt. De 200F verscheen begin november 1986.

The 10, 11, 12, 13 and 14F were necessary for inland letters in the lowest weight category from respectively: 15.04.1982, 15.04.1983, 01.02.1984, 01.03.1986, and 15.01.1990.

From 01.02.1984 onwards also the postage rates for letters abroad ran more or less parallel: 22, 23, 24, and 25F, subsequently perr 01.02.1984, 01.03.1985, 01.04.1986, and 15.01.1990.

Except for the 10F [in 1985, 1987-1989] none of the above values had been printed outside the postal rates period.

In the first half of 1984 the 15, 30 and 50F stamps were introduced [March 26, 1984] and the 20, 40 and 200F [June 12th, 1984]. All, except the 15F stamps, have been reprinted several times. The 200F appeared early in November 1986.

Voor de lage waarden type Velghe werden tandingsmatrijzen gebruikt op de Goebel-persen ter grootte van 10x6 zegels [formaat 1] incl. de boven- en onderrand.

Verschillende matrijzen voor de twee Goebels.

Perforation matrices have been used for the Velghe stamps mounted on the Goebel-presses. The total size of the matrix was 10x6 stamp sizes [no 1], the top and bottom margin included.

Different matrices for both of the Goebels.

Goebel 1 - zowel Velghe als Vogels Buzin / both Velghe as Buzin's birds

25.VI.91 11.VII.91

Goebel 2 - Velghe

26.IX.91

Postzegelformaat / Stamp Size

1

K 11 3/4:11 1/2 14/16 hor./vert. 24x27.66mm ; 1952->

• WIFAG cylinders van / of 4x10x5 onder elkaar / on top of each other.
• GOEBEL cylinders van 2x10x5 [rasterdiepdruk / photogravure] or 6x10x5 [plaatdruk / recess]

2

K 11 1/2 22/16 hor. / vert. 38.3x27.66mmm ; 1952->

• WIFAG cylinders van / of ?x6x5
• GOEBEL cylinders van / of 2x6x5, onder elkaar / on top of each other [rasterdiepdruk / photogravure]

Zoals bij alle Belgische langlopende frankeerzegels sinds de 70-er jaren zijn er diverse papiersoorten gebruikt:

Fosforescent gecoat papier van Harrison and Sons voor zowel hoge als lage waarden:

All Belgian definitives since 1970 have been printed on different kinds of paper.

Phosphorsecent coated paper manufctured by Harrison & sons used for both low and high values:

uitsluitend voor de lage waarden, fosforescent papier van Henry and Leigh Slater, met matte beeldzijde:

* d.w.z. -40/60 glans aan de gomzijde!

just for the high values without spectacles, phosphorescent paper manufactured by Henry and Leigh Slater, with a glossy front:

* i.e. . -40/60 gloss at the gum side!

uitsluitend voor de lage waarden, fosforescent papier van Henry and Leigh Slater, met matte beeldzijde:

just for the low values, phosphorsecent paper manufactured by Henry and Leigh Slater, with matt front:

Fosforescent papier van Coated Paper Limited, matte beeldzijde, zowel voor de lage als de hoge waarden:

Phosphorescent paper manufactured by Coated Paper Limited, matt front, both for the low and high values:

Het verschil tussen SF2a en SF2b is ondermeer gelegen in de gom die bij SF2b iets geler aandoet. Het SF2b papier is het papier dat in februari/maart 1984 bij enkele drukdatums opeens verschijnt naast het normale, duidelijk met witte gom voorzien papier. Hetzelfde papier [restantjes van Slater?] duikt 2 jaar later nog op bij twee emissies bijzondere uitgiften [Congo, Jaar van de Vrede].

Het onderscheid tussen S3 en C3 is gering maar voldoende en heeft te maken met de diagonalen in doorzicht: -60/40 voor S3, en -50/50 [-45/45] voor C3! Bij C3 en CF3 is er nog onderscheid te maken tussen de grove en fijne maas van diagonale lijnen. De hoeken zijn wat moeilijker uit elkaar te houden maar de grove structuur resp. het ontbreken ervan is opvallend. CF3 fijn komt bij deze emissie niet voor.

Papier SF8 heeft een nogal grove, in doorzicht duidelijke, IIIp met -60/40 diagonalen, bij HF4 zijn de +40 diagonalen vrij fijn, en de -60 meestal slechts in opzicht te zien.

The difference between SF2a and SF2b is to be seen a.o. by looking at the colour of the gum that is slightly more yellow for SF2b. The SF2b paper suddenly appears in February/March 1984 but only for a few printing dates concurring with the usual clearly white gum. The same paper [remnants of Slater?] re-appears 2 years later in two commemorative issues [Congo, Year of Peace].

The difference between S3 and C3 is small but significant and has to do with the diagonals in the wire structure: -60/40 in S3, and -50/50 [-45/45] in C3! In C3 and CF3 there is still yet the difference between the coarse mesh and the fine mesh of the diagonal lines. The angles can not easily be kept apart but the coarse structure or the lack of it is striking. CF3 fine doesn't occur in the stamp issue.

Paper SF8 has a rather coarse, clearly seen in the mesh structure, IIIp with -60/40 diagonals, in HF4 the +40 diagonals are rather fine, and the -60 can usually only be seen in 'opzicht'.

Een overzicht van de papiersoorten / A survey of papers used

De 10F blauw werd op 15.11.1982 uitgegeven als eerste van de lage waarden in het ontwerp van Anne Velghe-Wiśniewska. Uitgegeven primair voor de laagste gewichtsklasse briefport binnenland. In dat kader was papier gewenst met een fosforescente substantie ten behoeve van de postmechanisatie.

In de loop der tijd zijn de volgende papiersoorten gebruikt:

The 10F blue was issued on 15.11.1982 as the first lower value stamp in a set designed by Anne Velghe-Wiśniewska. Primarily issued to be used for the lowest weight category inland letters. That purpose decided also for the use of phosphorescent stamp paper on behalve of postal automation.

Several kinds of stamp paper have been used:

De 10F werd gedrukt bij de Zegelwerkplaats in Mechelen in rasterdiepdruk op de Goebel-drukpersen aan de rol. Begin 1982 was in Mechelen een begin gemaakt met het gebruik van cylinders die door ets. de Schutter waren gemaakt volgens de electromechanische cylindervervaardiging met behulp van een Hell Helio Klischograph. De 10F zou de eerste langlopende zegel worden.

In het boek van Eric Mesdagh over de electro-mechanische gravure wordt als voorbeeld van niet-her-traceerbare rasterpunten de 10F Velghe aangehaald waarbij alle zegels van een rij een aantal rasterpunten kent buiten de gewone tekening. En wel zodanig dat de 5 rijen allemaal onderling verschillen.

In de Nationale Inventaris [zie: Belmophil ] wordt geschreven dat er 3 cylinders zijn geweest, waarvan de laatste sinds 1987. Het afgebeelde voorbeeld met de vele extra rasterpunten is van 1988 zou dus de 3e cylinder moeten zijn?

Voor méér details over de drukdatums

De drukdatums vinden we op de linkervelrand naast de zegels 1 en/of 11, de veltelnummers naast de zegels 21/41. Onder zegels 46 vinden we de "paneel-nummers" 1 of 2. Op de rand met "2" vinden we tevens de registerbalken een schuine en een liggende. Bij het vel met '1' zijn de helft van deze balken zichtbaar op de bovenrand.

De twee cylinders van de 10F hebben het nummer liggend met de basis naar links, op alle andere cylinders zijn de nummers staand.

De veltelnummers worden voorafgegaan door een "B" (GOEBEL 2) behalve bij enkele oplagen van de 20F (ook GOEBEL 1).

The 10F has been printed in the Stamp Printing Works in Mechelen in photogravure on the reel-fed Goebel printing presses. Early 1982 the printers in Mechelen started using cylinders that had been prepared by Ets. de Schutter in the Hell Helio Klischograph electro-mechanical engraving. The 10F was to be the first definitive with a cylinder prepared that way.

Eric Mesdagh in his book on electro-mechanical engraving mentions the 10F Velghe as an example of non-retraceble screen-dots in which all stamps in a row have a number of extra dots that do not belong to the design itself. In such way that all 5 rows differ among themselves.

In the National Inventory of the Royal Effigy Group [look: Belmophil ] is mentioned that there were 3 cylinders of which the last one originate from 1987. The quoted example having a lot more screen dots dates from 1988 and should have been the 3rd cylinder?

Voor méér details over de drukdatums

The printing dates can be found in the left hand sheet-margin next to the stamp rows 1 and/or 2 (stamps 1 and/or 11). The sheet count is next to the stamps 21/41 (rows 3/5) On the lower sheet-margin underneath stamp 46 the pane number '1' or '2'. Where the '2' is, there are also the upper parts of the registration bar for the perforation . On the pane 1 sheet the other half of the registration bars can be seen on the top sheet margin.

The 2 cylinders of the 10F have their pane number sideways (facing the base towards the left), all other values have the pane number upright.

The sheet-count numbers were preceded by a 'B' (GOEBEL 2) except for a few printings of the 20F (also GOEBEL 1).

Het gecompliceerde ten aanzien van een mogelijk 3e cylinder echter is nu dat de meeste van de extra rasterpunten al in 1982 aanwezig waren d.w.z. bij de zogenoemde 2e cylinder. Alleen de 4 punten van de 1e rij en de 6 punten van de 3e rij heb ik niet kunnen terugvinden bij de 1982 datums.

Waren er wel 3 cylinders??? En zou de 1e cylinder echt alleen maar voor de eerste 4 dagen zjn gebruikt? Op grond waarvan wordt de 1e cylinder gepostuleerd? Welke kenmerken?

Dit was een vraag waar ik enige tijd mee heb gelopen tot dat ik van Eric Mesdagh zijn datumstroken van de 10F Velghe meekreeg ter bestudering. Van de 4 dagen had Eric er 3 - ontbreekt de 22.X.82!

Een andere vraag was of misschien de 4 rasterpunten van de 1e zegel van de 1e rij wel hertraceerbaar waren? Kwamen ze echt in de hele 1e rij voor? En dezelfde vraag voor de 6 rasterpunten op het eerste zegel van de 3e rij.

Ook daar is nu antwoord op: vanaf 10.II.87 heeft de gehele 1e rij bij elk zegel deze 4 extra rasterpunten! Maar waar komen ze vandaan?? En waarom zijn alle andere (minieme) stippen nog steeds aanwezig tot het einde in 1989??

Een ding is wel duidelijk. De 10F Velghe is geheel anders dan de andere waarden gemaakt!

Voor de 10F Velghe blijken slechts 2 drukcylinders te zijn gebruikt, waarbij het nogal verwarrend is dat - zeker in de begin-periode - er nog geen electrostatische drukverbetering is gebruikt, er veel is geëxperimenteerd met papiersoorten en mogelijkerwijs is tussentijds de de cylinder opnieuw ver-chroomd.

The complication as to that possibly 3rd cylinder was that mostof the extra screen dots were present since 1982 i.e. at the 2nd cylinder. It was just the group of 4 dot in the 1st row and the group of 6 dots in the 3rd row were not to be found in the 1982 printings.

The question is - do we have 3 cylinders here??? Did the 1st cylinder only have a life time of 4 days? What makes the 1st cylinder special? Which characteristics?

This question took a long time to get answered. Up until the moment that Eric Mesdagh let me study his printing dates of the 10F. Eric only had 3 out of the 4 days - just no 22.X.82!

Were the groups of 4 and 6 really re-traceable?? Were they present in all stamps of row 1 or row 3?

The answer is that from 10.II.87 the whole 1st row has the 4 dots! Where did they come from?? And why are the other extra (tiny) dots still there upto 1989??

It may the clear that the manufacturing of the 10F was a bit different!

It turns out that there have been only 2 cylinders for the 10F. The fact that in the beginning no electrostatic printing improvement had been been applied and that there had been many experiments with paper added up to the confusion. Not mentioning the likely often re-chroming of cylinders.

Bij de 10F zijn de zegels uit de 1e kolom alle totaal verschillend en zijn de zegels binnen een rij geheel gelijk aan elkaar. Erger nog: stippen op de boven- en ondervelrand doen mee met dit spel en zelfs aanwezig bij beide panelen! In ieder geval waar het gaat om de 2e cylinder. Alsof een blok met 5 zegels incl. boven- resp. onderrand als origineel heeft gediend voor de Klischograph.

Dit betekent dat van de 2x10x5 zegels per cylinder alles op te splitsen is in 5 types zegels; elk zegel dat met de betreffende cylinder is gedrukt is onder te brengen in 5 qua tekening en rasters duidelijk te herkennen type. De zegels met in de velrand de paneelnummers zijn dankzij de kenmerken van de onder-velrand zonder meer terug te voeren tot de 1e resp. 2e cylinder. Bij enkele drukdatums is het papier zo slecht dat de betreffende rand-kenmerken er niet zijn, maar dan brengt het kenmerk van rij 5 uitkomst.

In the 10F all stamps of the 1st column are different, but within a row all stamps are equal! That also goes for a few dots in the upper margin of both the 1st pane and the 2nd pane. At least that what we could find in the 2nd cylinder! The conclusion should be that the original must have been a vertical strip of 5 including top and bottom margin.

All 2x10x5 stamps per cylinder can be divided into 5 types of 'design'; every stamp originating from these cylinders can be assigned to one of the five types characterized by design and screen. The stamps in the lower margin with the pane numbers can be assigned to the 1st or 2nd cylinder thanks to the characteristics of the lower margin. Occasionally the stamp paper is of such quality that strips with printng dates don't show interpretable characteristics but for the 5th row.

Er zijn 2 cylinders gebruikt:

1e

van 22.10.1982 t/m 29.1.1982 ; voor méér details over de 1e cylinder

2e

van 30.1.1982 t/m 08.06.1989 ; voor méér details over de 2e cylinder

a.

Tot 1987 ontbrak in rij 1 boven het hoofd 4 rasterpunten; eveneens een aantal rasterpunten rechts van het hoofd in rij 3

b.

Vanaf 1987 zijn er in rij 1 boven het hoofd 4 rasterpunten; een aantal rasterpunten rechts van het hoofd in rij 3 zijn nu aanwezig

Het onderscheid bij cylinders 2 in een a. en een b. versie was lang de reden voor het poneren van de 3e cylinder. En ook dat rond die tijd de electrostatische ondersteuning op gang kwam. Hoe kunnen deze 2 groepen van rasterpunten opeens opduiken? Hebben alle extra rasterpunten in het origineel gezeten en kwamen ze bij het maken van een 3e cylinder automatisch weer mee, nadat eerst het origineel op 2 plekken iets extra's erbij had gekregen? Het wordt verderop duidelijk dat deze hypothese leuk is geprobeerd, maar toch niet opgaat! Alle stippen waren van begin af aan aanwezig, maar door de chroom-laag bedekt! En kwamen na een opnieuw ver-chromen van de cylinder deels weer te voorschijn.

Only 2 cylinders have been used:

1st

from 22.10.1982 till 29.1.1982 ; more details about the 1st cylinder

2nd

from 30.1.1982 til l 08.06.1989 ; more details about the 2nd cylinder

a.

Up until 1987 4 screen dots above the head in row 1 were missing; also a set of screen dots at the right of the head in row 3

b.

Since 1987 4 screen dots above the head in row 1 are present now; also present are a set of screen dots at the right of the head in row 3

Splitting up cylinder 2 in a a. and a b. version, had been the reason for supposing the existance of a 3rd cylinder. More or less in that same period the electrostatical support got introduced. Where did these groups of dots come from all of a sudden? Have all dots been present in the original design? And while preparing a 3rd cylinder they automatically re-appeared, but only after the addition to the original design of 2 spots of dots? It'll turn out that this hypothesis is not correct. All dots were there from the beginning, though covered by the chromium-layer! They turned up after a re-chroming of the cylinder.

De 10F cylinders - althans de 2e cylinder waarvan complete vellen bestaan - hebben als uitgangspunt een verticale strip van 5 zegels [incl. boven-/onder-rand] gehad die gebruikt is voor alle zegels van beide panelen.

Andere kenmerken - die her-traceerbaar zouden kunnen zijn - zijn tot op heden niet of nauwelijks gevonden. De twee kenmerken - waarvan niet bekend is of ze repetent zijn - worden apart vertoond.

The 10F cylinders - at least the 2nd cylinder of which we have complete counter sheets - have an original consisting of a vertical strip of 5 [incl. top and bottom margin] that has been used for all stamps of both panes.

Apart from two dots that may have been re-traceable characteristics nothing has been found. Even of those two dots we are not certain that they are repetive. Nevertheless they are shown.

Cylinder 1

rij-nr / row-no	afbeelding / illustration
bovenrand / upper margin
1
2
3
4
5
onderrand / lower margin

Voor méér details over de 1e cylinder

For more details about the 1st cylinder

Cylinder 2

rij-nr / row-no	afbeelding / illustration
1
2
3
4
5
boven+onder-rand / upper + lower margin

De boven- en ondervelranden zijn tot op deze kleine kenmerken gelijk over de hele breedte!

Voor méér details over de 1e cylinder

Even the top and bottom margins show small details that are the same over the whole width.

For more details about the 2nd cylinder

Het onderscheid tussen varieteiten en hertraceerbare kenmerken is alleen aannemelijk en aanschouwelijk te maken als er een vastlegging van drukdatums is op de velrand. Maar dan nog kan een kenmerk op de 1e dag zijn ontstaan [hertraceerbaar, want lagere veltelnummers hebben het kenmerk niet] of vanaf het 1e vel er ingezeten [varieteit].

Het lijkt me dat het neutraler is om van drukvorm-positie-kenmerken te spreken ongeacht of dat kenmerk er vanaf het begin aanwezig was. Een groep van kenmerken die op een bepaald moment alle samen voorkomen karakteriseert een drukcylinder en als er aantoonbaar in de tijd gezien kenmerken bij of af gaan is een opsplitsing in staten (1e staat, 2e staat, etc.] goed mogelijk. Het is volgens mij geen "contradictio in terminis" om van een maagdelijke staat te spreken als er al drukvel-positie-kenmerken aanwezig zijn.

Definities over varieteiten als b.v. geciteerd uit de OCB spreken van een oplage of gedeelte daarvan. Het begrip 'oplage' is volledig inadequaat. Oplage heeft hooguit iets met hoe een bestelling (door een postadministratie) van postzegels wordt uitgeleverd (door de drukkerij) aan de post.

In één aflevering of in gedeeltes. Hoe ondertussen alles druktechnisch is verlopen is niet meer te achterhalen, hooguit enigszins te reconstrueren aan de hand van een boekhoudkundige administratie. Postadministraties noch postzegeldrukkerijen zijn gebaat bij pottekijkers in hun admnistratie!

Druktechnisch zijn we geinteresseerd in de aanmaakgeschiedenis, het kunnen reconstrueren van welke drukcylinders / drukvormen zijn gebruikt in combinatie met papier, perforeermachines e.d en in welke volgorde.

Het vaststellen van wat een piqué (beschadiging van een drukvorm) is en wat een fly-speck toevalligheidje is essentieel en is vele malen filatelistischer dan het bijeengaren van wat druk- en andere proces-storingen aan materiaal hebben opgeleverd dat normaal gesproken gezien en vernietigd had moeten zijn.

Helaas wordt met drukuitschot filatelie hoog gescoord om nog maar geen twijfels te uiten hoe de inhoud van die poucebelles in handen van collectioneurs is geraakt!

rij-nr / row-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		Punt onder de 1e 'I' / Dot beneath the 1st 'l'
1		Kras en stip boven haar / Scratch and dot above the hair
1		Stip rechtsboven het rechteroor / Dot right above the ear
2		Aan de onderkant van het zegel halverwege 2 kleine stipjes boven elkaar / At the bottom of the stamp 2 small dots on top of each other
3		Stip onder 1e 'E' / Dot beneath the 1st 'E'
3		Stip in 2e 'G' / Dot in 2nd 'G'
3		Stip 5mm rechts van het haar bovenin / Dot 5mm at the right above the hair
4		Stip in de '0' van '10F' / Dot in the ')' of '10'
5		Stip onder de 1e 'G' / Dot in the 1st 'G'
5		Stip linksboven 'X' / Dot at left above the 'X'
5		Stip 0.5mm rechts van haar boven / Dot 0.5mm above the hair at the right
5		Stip boven 'F' van '10F' / Dot above the 'F' of '10F'

Bij gebrek aan veldelen behorende bij deze 1e cylinder is het niet zeker of elk kenmerk wel over de gehele breedte van een zegelrij voorkomt.

1e cylinder - paneel 1 / 1st cylinder - pane 1

1e cylinder - paneel 2 / 1st cylinder - pane 2

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
4		punt links van de neus / dot at the left of the nose
40		punt rechts van de schouder / dot at the right of the shoulder
47		Punt rechts van het hoofd / Dot at the right of the head

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
40		punt rechts van de schouder / dot at the right of the shoulder

Hoogst merkwaardig dat op zegel 40 een kenmerk aanwezig is en gelijk voor beide panelen!!!

Highly remarkable to find a characteristic to be the same on both panes!!

Het beruchte kenmerk op de 1e zegelrij boven het haar met de 4 rasterpunten duikt pas op in 1987. Althans als binnen de collectie slechts gekeken wordt naar de kolom met de drukdatums en veltelnummers! Het is al mooi dat er zo vroeg stroken met drukdatums zijn verzameld, maar voor onze beeldvorming was dit niet genoeg. Waren er echter meer veldelen beschikbaar geweest dan was al eerder opgevallen dat er iets niet klopte. Op een blokje met de zegel 1-2 en 11-12 en drukdatum 5.XI.82 zitten op zegel 2 3 rasterpunten waar we later de 4 rasterpunten terugvinden. Toeval? Op een iets groter veldeel van dezelfde drukdatum zijn de 3 rasterpunten niet te vinden, maar wel vinden we op zegel 22 de 6 rasterpunten rechts van het hoofd die later zo typisch blijken voor de 3e zegelrij!

Kortom de 2 groepjes rasterpunten waren al praktisch vanaf het begin van cylinder 2 (30.X.82) aanwezig op de drukcylinder, zij het niet zichtbaar op kolom 1 ! Gezien de wijze van reproduceren met de Hell Klischo Graph moeten de rasterpunt-groepjes ook meegegraveerd zijn op de andere zegels van de betreffende rijen, echter bij het ver-chromen daar zijn afgedekt. Als in 1987 - na een lange periode van niet-gebruiken van de drukcylinder - de cylinder wordt her-chroomd, krijgen de rastergroepjes weer hun kans en dit maal zijn ze over de gehele zegelrij zichtbaar!

Het hoekblok met 5.XI.82 en drie van de vier rasterpunten boven het haar in rij 1:

The well-known characteristic on the 1st stamp row with 4 dots above the hair only appears in 1987. That is, if you only take a look at the stamp column that goes with the printing dates. It is good that printing date strips were collected that early but it is not sufficient for our study. Had we had more (part of) sheets then we would hve noticed it before. On a corner block dates 5.XI.82 we find on stamp 2 3 screen dots where we would later find the4 dots. Coincidence??? On another part of a sheet of that same date we find on stamp 22 the 6 screen dots at the right of the head to be so typical for the 3rd row!

Conclusion: the 2 groups of screen dots had been prsent almost from the very start of cylinder 2 (30.X.82) - however not visible in the first column! Knowing the Hell Helio Klischograph process the groups of screen dots should have been present elsewhere but had been cover during chromeing. When after a long period of not using the printing cylinder it got re-chromed, all the groups of screen dots got a chance to re-appear! And this time all over the stamp rows!

The corner block of 5.XI.82 having 3 out of 4 screen dots on top the hair in row 1:

Het veldeel met 5.XI.82 en de zes rasterpunten rechtsboven het hoofd in rij 3:

Part of the sheet of 5.XI.82 having 6 screen dots at the right on top of the head in row 3.

De 11F bruinrood werd op 05.04.1983 uitgegeven primair voor de laagste gewichtsklasse briefport binnenland. In dat kader was papier gewenst met een fosforescente substantie ten behoeve van de postmechanisatie.

In de loop der tijd zijn de volgende papiersoorten gebruikt:

The 11F brown-red was issued on 05.04.1983 primarily for inland letters at the lowest weight category. Thus the use of a phosphorescent substance was necessary to serve the posta. automation.

Consecutively the following types of paper have been used:

De 11F werd gedrukt bij de Zegelwerkplaats in Mechelen in rasterdiepdruk op de Goebel-drukpersen aan de rol. Net als de in 1982 uitgegeven 10F met de electromechanische cylindervervaardiging met behulp van een Hell Klischograph. De 11F heeft echter anders dan de 10F slechts twee zegels als origineel wat het sindsdien beproefde systeem oplevert van de oneven rijen (1e, 3e en 5e rij) geheel gelijk over de volle breedte resp. de even rijen (de 2e en 4e rij) gelijk.

Er is maar één cylinder gebruikt. Naast het zegelbeeld is slechts één enkel klein puntje meegegraveerd en op de cylinder terechtgekomen bij alle onpare rijen. Het gaat om een stip boven de laatste 'GI'.

The 11F has been printed by the Post Office Printing Works in Mechelen in photogravure on the Goebel reel-fed rotaries. Just like the 10F issued in 1982 the cylinder has been made using the electro-mechanical engraving of the Hell Helio Klischograph. Unlike the 10F the 11F had an original of only 2 stamp designs which resulted in the since know odd rows having exactly the same screen dot pattern and also the even rows have their own pattern.

Only 1 cylinder has been used. Apart from the design wanted just a small little dot got engraved as well and can be found on all stamps of the odd rows. The little dot is just above the last 'GI'.

De zegels uit de onpare rijen hebben schreven van de '1' die omhoog staan resp. vlak zijn; bij de pare rijen is dit links vlak en rechts omhoog staand.

cylinder	oneven rijen / odd rows	even rijen / even rows
1

Voor méér details over de 1e cylinder

De drukdatums vinden we op de linkervelrand naast de zegels 1 en/of 11, de veltelnummers naast de zegels 21/41. Onder zegels 46 vinden we de "paneel-nummers" 1 of 2. Op de rand met "2" vinden we tevens de registerbalken een schuine en een liggende. Bij het vel met '1' zijn de helft van deze balken zichtbaar op de bovenrand.

De cylinders van de 11F hebben het nummer staand. De veltelnummers worden voorafgegaan door een "B" (GOEBEL 2).

The printing dates can be found in the lefthand sheet-margin next to the stamp rows 1 and/or 2 (stamps 1 and/or 11). The sheet-count is next to the stamps 21/41 (rows 3/5) On the lower sheet-margin underneath stamp 46 the pane number '1' or '2'. Where the '2' is, there are also the upper parts of the registration bar for the perforation . On the pane 1 sheet the other half of the registration bars can be seen on the top sheet margin.

The cylinders of the 11F have their pane number upright. The sheet-count numbers were preceded by a 'B' (GOEBEL 2).

Er zijn diverse velpositie-kenmerken te vinden die slechts éénmalig per cylinder voorkomen.

Several sheet-position characteristics can be found only once per cylinder.

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-number	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		punt onder de laatste / dot beneath the last 'e'
2		stip onder de laatste / dot beneath the last 'e' - 7.XI.83
3		kras links van het hoofd / scratch at the left of the head - 16.IX.83
4		kras boven en achter het haar / scratches above and at the right of the hair - 16.IX.83
5		stip onder de eerste 'G'/ dot beneath the first 'G' - 16.IX.83
3, 13, 14, 24		kras schuin / askew scratch - 16.IX.83
15		stip onder de eerste 'I' / dot beneath the first 'I'- 16.IX.83
20		stip boven het oor / dot just above the ear - 16.IX.83
24		krassen links van het hoofd / scratches at the left of the hair - 16.IX.83
30		kras achter het haar / scratch at the right of the hair - 16.IX.83
39		punt achter / dot after '11' - 16.IX.83
47		punt onder de 'U' - 16.IX.83
50		punt in / dot in 'G' van / of 'Belgique' - 16.IX.83

Het 1e paneel vertoont erg veel schuine verticale krassen - geen rakelstrepen - waarvan nog niet duidelijk is wanneer ontstaan en tot wanneer.

The 1st pane shows quite some askew vertical lines - no doctor blade flaws - of which we can not be sure since when and until when they existed.

Datumstroken zijn qua panelen te onderscheiden aan de hand van één kenmerk op zegel 1 [paneel 1]

Date strips can be recognized i.e. whether to originate from pane 1 or pane 2 by the only characteristic found on stamp 1 [pane 1].

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-number	afbeelding / illustration	beschrijving / description
7		punt achter het haar / dot at the right of the hair - 29.III.83, 16.IX.83
18		stip onder / dot beneath 'ë' - 29.III.83, 16.IX.83
27		stip achter / dot after 'X' - 29.III.83, 16.IX.83
29		stip in linkeronderhoek / dot in the lower left hand corner - 29.III.83, 16.IX.83
42		punt achter / dot after 'QUE' - 29.III.83, 16.IX.83
47		stip achter het haar / dot at the right of the hair - 29.III.83, 16.IX.83

De 12F olijfgroen werd op 23.01.1984 uitgegeven primair voor de laagste gewichtsklasse briefport binnenland. In dat kader was papier gewenst met een fosforescente substantie ten behoeve van de postmechanisatie.

In de loop der tijd zijn de volgende papiersoorten gebruikt:

The 12F olive-green was issued on 23.01.1984 primarily for inland letters at the lowest weight category. Thus the use of a phosphorescent substance was necessary to serve the posta. automation.

Consecutively the following types of paper have been used:

De 12F werd gedrukt bij de Zegelwerkplaats in Mechelen in rasterdiepdruk op de Goebel-drukpersen aan de rol. Net als de in 1982 uitgegeven 10F met de electromechanische cylindervervaardiging met behulp van een Hell Klischograph. De 12F heeft echter anders dan de 10F slechts twee zegels als origineel wat het sindsdien beproefde systeem oplevert van de oneven rijen (1e, 3e en 5e rij) geheel gelijk over de volle breedte resp. de even rijen (de 2e en 4e rij) gelijk.

The 12F has been printed by the Post Office Printing Works in Mechelen in photogravure on the Goebel reel-fed rotaries. Just like the 10F issued in 1982 the cylinders have been made using the electro-mechanical engraving of the Hell Helio Klischograph. Unlike the 10F the 12F had an original of only 2 stamp designs which resulted in the since know odd rows having exactly the same screen dot pattern and also the even rows have their own pattern.

Zoals gebruikelijk binnen deze Velghe serie wordt uitgegaan van een zegelbeeld dat gedigitaliseerd 2 zegelbeelden oplevert. Vervolgens wordt met de Helio Klischograph de cylinder gegraveerd waarbij van links naar rechts en van boven naar onder wordt gegaan. Wordt tijdens het graveren bewust de ruimtes tussen de panelen 1 en 2 overgeslagen? Zo gedetailleerd is de informatie nooit geweest die we van De Post kregen (laat staan van de Schutter zelf).

Te constateren valt slechts dat de oneven rijen verschillen van de even rijen. Deze vaststellling heeft Eric Mesdagh al in 1989 kunnen doen. In de praktijk vinden we nieuwe cylinders door te letten op kleine verschillen qua rastering in de tekst cq de tekening onderdelen als kroon of 'X'. Wat niet in de tekening hoorde - bijvoorbeeld stofdeeltjes op het origineel gaat genadeloos mee met het graveren.

Bijna elke cylinder loopt nadat ze gegraveerd is (lichte) schade op danwel ontstaan er in de chroomlaag kleine blaasjes die openspringen. De plaats van deze kenmerken worden beschreven per zegelpaneel (1 of 2) en per zegelrij (1 t/m 5). In de praktijk is slechts materiaal bewaard van de 1e kolom - de kolom met op de velrand de drukdatum en de veltelnummers. Ook de zegel met eraan vast het paneel nummer is goed te vinden echter dan is het bijna nooit mogelijk om dat zegel exact te dateren. Hoogst uitzonderlijk is het kunnen bekijken van complete loketvellen!

As usual in this Velghe series the original image of the stamp results into 2 digital images. Subsequently the hell Helio Klischograph does the electro-mechanical engraving going from kleft ot right and from top to bottom. Wheter during the engraving the space between the panes was skipped is some detailed information we never had been able to acquire neither from De Post nor from de Schutter.

What can be stated is that the odd rows differ from the even rows. This was an observation made already in 1989 by Eric Mesdagh. We should be watching for minor difference in the screenpatterns in order to find new cylinders. In details like that of the crown or 'X'. Everything that doesn't belong to the design but was on the original somehow, will be copied mercilessly!

Almost every cylinder will receive small damages after having been engraved. Mostly this will be burst-open bubbles in the chromium layer. All these characteristics will be described for each pane (1 and 2) and each row (1 to 5) separately. As we have material mainly from the 1st column (the one with the date and sheet count) the characteristic described will be originating from that part of the cylinder. It would be an exception to have had access to a complete sheet!

Er zijn 2 cylinders gebruikt:

1e

van 22.12.1983 t/m 03.04.1984 ; voor méér details over de 1e cylinder

2e

van 10.04.1984 t/m 04.11.1986 ; voor méér details over de 2e cylinder

2 cylinders have been used:

1st

from 22.12.1983 till 03.04.1984 ; for more details about the 1e cylinder

2nd

from 10.04.1984 till 04.11.1986 ; for more details about the 2nd cylinder

De drukdatums vinden we op de linkervelrand naast de zegels 1 en/of 11, de veltelnummers naast de zegels 21/41. Onder zegels 46 vinden we de "paneel-nummers" 1 of 2. Op de rand met "2" vinden we tevens de registerbalken een schuine en een liggende. Bij het vel met '1' zijn de helft van deze balken zichtbaar op de bovenrand.

De cylinders van de 12F hebben het nummer staand. De veltelnummers worden voorafgegaan door een "B" (GOEBEL 2).

The printing dates can be found in the lefthand sheet-margin next to the stamp rows 1 and/or 2 (stamps 1 and/or 11). The sheet-count is next to the stamps 21/41 (rows 3/5) On the lower sheet-margin underneath stamp 46 the pane number '1' or '2'. Where the '2' is, there are also the upper parts of the registration bar for the perforation . On the pane 1 sheet the other half of the registration bars can be seen on the top sheet margin.

The cylinders of the 12F have their pane number upright. The sheet-count numbers were preceded by a 'B' (GOEBEL 2).

Voor de 12F Velghe zijn 2 cylinders gebruikt, waarbij de 1e slechts een paar dagen aan het begin (vóór 16.I.84).

Bij de 1e cylinder heeft de waarde '12F' een enkele en een dubbel stip tussen de tekens; verder zijn er twee stipjes 7mm vóór het linkeroog - bijna op de tanding.

Bij de 2e cylinder zijn deze stippen er niet meer en zit bij de onpare rijen een stip 2.2mm onder de laatse 'E'.

Two cylinders have been used for the 12F of which the 1st only for a few day in the beginninng (before 16.I.84)

On the 1st cylinder the value '12F' has got a single and a double between the figures; furthermore there are 2 tiny dots 7mm in front of the left eye - almost at the perforation line.

On the 2nd cylinder these dots are no longer there and all odd rows have a dot 2.2mm beneath the last 'e'.

Voor de 12F Velghe zijn 2 cylinders gebruikt, waarbij de 1e slechts een paar dagen aan het begin (vóór 16.I.84).

Bij de 1e cylinder heeft de waarde '12F' een enkele en een dubbel stip tussen de tekens; verder zijn er twee stipjes 7mm vóór het linkeroog - bijna op de tanding.

Bij de 2e cylinder zijn deze stippen er niet meer en zit bij de onpare rijen een stip 2.2mm onder de laatse 'E'.

Two cylinders have been used for the 12F of which the 1st only for a few day in the beginninng (before 16.I.84)

On the 1st cylinder the value '12F' has got a single and a double between the figures; furthermore there are 2 tiny dots 7mm in front of the left eye - almost at the perforation line.

On the 2nd cylinder these dots are no longer there and all odd rows have a dot 2.2mm beneath the last 'e'.

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
42

paneel 2 / pane 2

Niets gevonden! / Nothing found!

De 13F roserood werd op 10.031986 uitgegeven primair voor de laagste gewichtsklasse briefport binnenland. In dat kader was papier gewenst met een fosforescente substantie ten behoeve van de postmechanisatie.

In de loop der tijd zijn de volgende papiersoorten gebruikt:

De 13F werd gedrukt bij de Zegelwerkplaats in Mechelen in rasterdiepdruk op de Goebel-drukpersen aan de rol. Net als de in 1982 uitgegeven 10F met de electromechanische cylindervervaardiging met behulp van een Hell Klischograph. De 13F heeft echter anders dan de 10F slechts twee zegels als origineel wat het sindsdien beproefde systeem oplevert van de oneven rijen (1e, 3e en 5e rij) geheel gelijk over de volle breedte resp. de even rijen (de 2e en 4e rij) gelijk.

The 13F olive-green was issued on 10.03.1986 primarily for inland letters at the lowest weight category. Thus the use of a phosphorescent substance was necessary to serve the posta. automation.

Consecutively the following types of paper have been used:

The 13F has been printed by the Post Office Printing Works in Mechelen in photogravure on the Goebel reel-fed rotaries. Just like the 10F issued in 1982 the cylinders have been made using the electro-mechanical engraving of the Hell Helio Klischograph. Unlike the 10F the 13F had an original of only 2 stamp designs which resulted in the since know odd rows having exactly the same screen dot pattern and also the even rows have their own pattern.

De drukdatums vinden we op de linkervelrand naast de zegels 1 en/of 11, de veltelnummers naast de zegels 21/41. Onder zegels 46 vinden we de "paneel-nummers" 1 of 2. Op de rand met "2" vinden we tevens de registerbalken een schuine en een liggende. Bij het vel met '1' zijn de helft van deze balken zichtbaar op de bovenrand.

De cylinders van de 13F hebben het nummer staand. De veltelnummers worden voorafgegaan door een "B" (GOEBEL 2).

The printing dates can be found in the lefthand sheet-margin next to the stamp rows 1 and/or 2 (stamps 1 and/or 11). The sheet-count is next to the stamps 21/41 (rows 3/5) On the lower sheet-margin underneath stamp 46 the pane number '1' or '2'. Where the '2' is, there are also the upper parts of the registration bar for the perforation . On the pane 1 sheet the other half of the registration bars can be seen on the top sheet margin.

The cylinders of the 13F have their pane number upright. The sheet-count numbers were preceded by a 'B' (GOEBEL 2).

Zoals gebruikelijk binnen deze Velghe serie wordt uitgegaan van een zegelbeeld dat gedigitaliseerd 2 zegelbeelden oplevert. Vervolgens wordt met de Helio Klischograph de cylinder gegraveerd waarbij van links naar rechts en van boven naar onder wordt gegaan. Wordt tijdens het graveren bewust de ruimtes tussen de panelen 1 en 2 overgeslagen? Zo gedetailleerd is de informatie nooit geweest die we van De Post kregen (laat staan van de Schutter zelf).

Te constateren valt slechts dat de oneven rijen verschillen van de even rijen. Deze vaststellling heeft Eric Mesdagh al in 1989 kunnen doen. In de praktijk vinden we nieuwe cylinders door te letten op kleine verschillen qua rastering in de tekst cq de tekening onderdelen als kroon of 'X'. Wat niet in de tekening hoorde - bijvoorbeeld stofdeeltjes op het origineel gaat genadeloos mee met het graveren.

Bij de 13F is dit goed te zien bij cylinder 3. Eigenlijk kunnen we hier filatelistisch gezien spreken van een ander 'type'!

Bijna elke cylinder loopt nadat ze gegraveerd is (lichte) schade op danwel ontstaan er in de chroomlaag kleine blaasjes die openspringen. De plaats van deze kenmerken worden beschreven per zegelpaneel (1 of 2) en per zegelrij (1 t/m 5). In de praktijk is slechts materiaal bewaard van de 1e kolom - de kolom met op de velrand de drukdatum en de veltelnummers. Ook de zegel met eraan vast het paneel nummer is goed te vinden echter dan is het bijna nooit mogelijk om dat zegel exact te dateren. Hoogst uitzonderlijk is het kunnen bekijken van complete loketvellen!

Er zijn 5 cylinders gebruikt:

1e

van 21.02.1986 t/m 03.04.1986; voor méér details over de 1e cylinder

2e

van 10.04.1986 t/m 04.11.1986; voor méér details over de 2e cylinder

3e

19.11.1986; voor méér details over de 3e cylinder

4e

van 03.12.1986 t/m 19.08.1988; voor méér details over de 4e cylinder

5e

van 19.11.1988 t/m 07.12.1989; voor méér details over de 5e cylinder

As usual in this Velghe series the original image of the stamp results into 2 digital images. Subsequently the hell Helio Klischograph does the electro-mechanical engraving going from kleft ot right and from top to bottom. Wheter during the engraving the space between the panes was skipped is some detailed information we never had been able to acquire neither from De Post nor from de Schutter.

What can be stated is that the odd rows differ from the even rows. This was an observation made already in 1989 by Eric Mesdagh. We should be watching for minor difference in the screenpatterns in order to find new cylinders. In details like that of the crown or 'X'. Everything that doesn't belong to the design but was on the original somehow, will be copied mercilessly!

In the 13F a very good example is to been in cylinder 3. We might really speak of a completely new type!

Almost every cylinder will receive small damages after having been engraved. Mostly this will be burst-open bubbles in the chromium layer. All these characteristics will be described for each pane (1 and 2) and each row (1 to 5) separately. As we have material mainly from the 1st column (the one with the date and sheet count) the characteristic described will be originating from that part of the cylinder. It would be an exception to have had access to a complete sheet!

5 cylinders have been used:

1st

from 21.02.1986 till 03.04.1986; for more details about the 1st cylinder

2nd

from 10.04.1986 till 04.11.1986; for more details about the 2nd cylinder

3rd

19.11.1986; for more details about the 3rd cylinder

4th

from 03.12.1986 till 19.08.1988; for more details about the 4th cylinder

5th

from 19.11.1988 till 07.12.1989; for more details about the 5th cylinder

De mogelijk her-traceerbare kenmerken komen bij de cylinders 4 en 5 voor op plekken in de loketvellen die vallen buiten de 'datumstrook' van 5 met de drukdatum en vel-telnummer. Dit maakt het moeilijk om van een 'datumstrook' te bepalen of die hoort bij paneel 1 of paneel 2. En al helemaal als je slechts de drukdatum met bijbehorende zegel hebt. Voor cylinder 4 is zegel 11 absoluut een noodzaak!!

Most potentially retraceable characteristics for cylinders 4 and 5 can be found in the counter-sheets on places far away from the 'date strip' of 5 having the date printed and the sheet count. This makes it hard to tell by the 'date strip' whether they belong to pane 1 or to pane 2. And virtuallly impossible if you collect just the printing date and the stamp that goes with it. For the 4th cylinder you really need stamp 11 as well!!

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		2 stippen in bovenrand / 2 little dots in top margin
11		punt links van de kroon in de rand en punt rechts van de kroon / dot at the left of the crown in the margin and also dot at the right of the crown
11		kolom stipjes rechts van het oor / column of litte dots at the right of the ear
21		punt achter de 'F' / dot behind the 'F'
21		2 stipjes links van het voorhoofd / 2 little dots at the left of the forehead
31		kolom stipjes links van het oog / column of little dots at the left of the eye
31		kolom stipjes links van de kroon / column of little dots at the left of the crown
41		stip rechts van het haar / dot at theright of the hair
41		kolom stipjes onder de 'B' van 'België' / column of little dots under the 'B' of 'België'

De stipjes in verticale kolommen tijdens de graveer-sessie ontstaan? / The tiny dots in columns must have originate form the engraving session?

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		kolom stipjes onder de 'I' van 'Belgique' / column of little dots under the 'I' of 'Belgique'
11		kolom stipjes boven de '3' van '13' / column of little dots above the '3' of '13'
11		stipjes rechts boven het haar / little dots right above the hair
21		stipjes rechts boven het haar / little dots right above the hair

De stipjes in verticale kolommen tijdens de graveer-sessie ontstaan? / The tiny dots in columns must have originate form the engraving session?

paneel 1 en 2

Alleen specifieke kenmerken op de datumstrook gevonden, compleet vel niet gezien.

pane 1 and 2

Only specific characteristics found on the date strips, a complete counter sheet not available.

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		stipjes boven 'EL' / two little dots above 'EL'
1		verticale kras en stip rechts van het oor / vertical scratch and dot at the right of the ear
1		2 stippen boven elkaar achter 'Belgique' / 2 dots on top of each other behind 'Belgique'
11		stip rechts achter het haar / dot at the right of the hair

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
11		stip onder de kroon / dot below the crown
11		stip rechtsboven 'X' / dot at the right above the 'X'
21		stipjes onder 'ë' plus onder de 'BE' / little dots beneath the'ë' plus beneath the 'BE'
21		tip rechts achter het haar / dot at the right of the hair
31		punt links van het oog / dot at the left of the eye
31		stip boven het haar / little dot above the hair
41		stip ver rechts vn 'X' / little dot far right off the 'X'

paneel 1 en 2

Alleen specifieke kenmerken op de datumstrook gevonden, compleet vel niet gezien.

pane 1 and 2

Only specific characteristics found on the date strips, a complete counter sheet not available.

De 3e drukcylinder van de 13F is zeer bijzonder daar er één zeer duidelijk kenmerk is binnen geslopen bij het origineel en dankzij de Hell Helio Klischograph op elk zegel is te vinden. Op de zegels uit de oneven rijen is de punt ietsje groter dan op de even rijen.

Het ligt enigszins voor de hand om de zegels van cylinder 3 te betitelen als de 13F type 2! Dit type zegel zal in veel collecties België zeker ontbreken!

Op het mij bekende veldeel [de eerste 6 kolommen van paneel 2] zijn geen andere kenmerken - noch hertraceerbare noch andere - gevonden.

The 3rd printing cylinder of the 13F is rather special as there is only 1 dot that crept into the design to be multiplicated by the Hell Helio Klischograph. On the stamps of the odd rows the dot is slightly bigger than on the stamps of the even rows.

We may consider to assign all stamps from this 3rd cylinder 13F type 2! It may turn out to be a much missed stamp in most collections of Belgium!

On the known to me counter sheet [the first 6 columns of pane 2] no other characteristics have been found - neither retraceable nor otherwise.

paneel 1 / pane 1

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
1		punten naast datum, zwak puntje linksonder '13' [vanaf 8.VII.88) / dots next to the dates, weak dot left below '13' [from 8.VII.88 onwards]
11		punt ver linksonder '13' (vanaf 14.X.87 niet altijd goed zichtbaar) / dot far left below '13' (from 14.X.87 onwards, not always visible]
35		stip onder schouder / dot beneath shoulder
44		mini stip boven hoofd / tiny dot above the head

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
11		punt in 'G' van 'Belgique' / dot in 'G' of 'Belgique'
25		3 stips onder schouder / 3 tiny dot beneath shoulder

paneel 1

Geen specifieke kenmerken op de datumstrook gevonden, compleet vel niet gezien.

pane 1

No specific characteristics found on the date strips, a complete counter sheet not available.

paneel 2 / pane 2

zegel-nr / stamp-no	afbeelding / illustration	beschrijving / description
5		punt links van het hoofd / dot in front of the head
11		punt in rechteronderhoek / small dot in the lower right corner
21		punt ver rechtsboven 'X' / small dot far right above the 'X'
36		punt links van 'kroon' / a dot left of the 'crown'
36		punt achter het hoofd / a dot just behind the head
41		punt rechtsboven 'X' / small dot just above the 'X'